हार्दिक अपिल

आदरणीय आमा, दिदि बहिनीहरु तथा दाजुभाईहरु । मानव सभ्यताको विकासको हजारौ वर्षभईसक्दा पनि हाम्रो नेपाली समाजमा आज पनि लिङ्गका आधारमा विभेद विद्यमान छ । नेपाली महिलाहरु आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, शैक्षिक जस्ता हरेक क्षेत्रमा पुरुषको तुलनामा पछाडि पारिएको कुरा घामझैँ र्छलङ्ग छ । महिलालाई परापर्ुवकालदेखि नै बिहे गरेर अर्काको घरमा जाने जातको रुपमा पराधीन मानसिकतामा हर्ुकाईएको हुन्छ । "पाले पुण्य मारे पाप" भनेर कन्यादान गरी एउटा बस्तु सरह एउटा पुरुषलाई जिम्मा लगाउने मानसिकताले पनि महिलाहरु हर क्षेत्रमा पछि परेका छन् । महिलालाई घर, चुलो चौका र बच्चा जन्माउने र हर्ुकाउने एउटा साधनको रुपमा प्रयोग गर्दै आएको यो समाजमा महिला सशक्तिकरण अभियान आफैँमा चुनौतीपर्ूण्ा छ । गत २०६३ जेष्ठ ४ गतेको सम्मानित संसदले नेपाली महिलाहरुलाई राज्यका सबै संरचनाहरुमा ३३% सहभागी गराउने कुरा स्वागतयोग्य छ । एकातिर घोषणा ३३% महिलाको लागी भईसकेको छ भने अर्कातिर महिलाहरु सक्षम छैनन् भनी तेजबोध गर्ने काम भइरहेको छ । महिलाहरु शिक्षित नभई राज्यको कुनै पनि पहुँच र निर्ण्ाायक तहमा पुग्न सक्दैनन् । हरेक हिंसा र विकृतिको अन्त शिक्षित महिलाबाट मात्र सम्भव छ भन्ने कुरालाई आत्मसात् गरी यस महिला सीप विकास केन्द्र मकवानपुरले नितान्त संंस्थाको निजी स्रोत र साधनमा हेटौंडा नगरपालीका र केही गाविसका सहकारी विद्यालयमा २०६३ सालदेखि सञ्चालन गरेको गृहिणी शिक्षा अभियानमा २०६५ सालसम्म आईपुग्दा लगभग २८ वटा विद्यालयमा आठ हजार महिलाहरु अध्ययनरत रहे । १५ वर्षेखि ६५ वर्षम्म उमेरका महिलाहरु जो घरको चुलो र चौकाबाट बाहिर निस्केका छन् । जसले समयमै पढ्ने उमेर गुमिसकेपछि यो जन्म अन्धकारमै बित्ने भयो भनेर अशिक्षित कहालीलाग्दो जीवनसँग विरक्तिएका थिए । आज ती किशोरीहरु , आमा र हजुरआमाहरु कापी र कलम च्यापेर "मर्ने बेलामा हरियो काँक्रो" भनेर व्यङ्गय गर्ने पारिवारिक वातावरण र सामाजिक प्रहारलाई चिरेर २ बर्षेखि निरन्तर विद्यालय धाँउदा र स्वयम् सेवामा १२७ जना शिक्षिकाले निरन्तर पर्ढाईरहँदा पनि साक्षरताको नाममा वर्षोनि करोडौं खर्च गर्ने सरकारले मकवानपुरको हजारौं महिलाको पढ्ने तत्परताको उर्लदो भेललाई देखेन । "गृहिणी शिक्षा कार्यक्रम" साक्षर बनाउने अभियान नभई शिक्षित बनाउने अभियान हो । यो सरकारी स्तरबाट आजसम्म ल्याईएका सबै साक्षरता अभियान भन्दा तुलनात्मक हिसाबले गुणात्मक छ । यो ग्रेड शिक्षा हो । यो औपचारिक शिक्षा हो । मकवानपुरे महिलाहरु आफू मात्र शिक्षित नभई मुलुक भरिका महिलाहरुलाई नमूना शिक्षाको रुपमा तरंगित गर्दै वर्तमान समाज भित्र जगडीएको विकृति विसंगति र महिला हिंसाको विरुद्ध शैक्षिक आन्दोलनमा लागेका छन् । त्यो जोश, अठोट, उत्साह र प्रतिबद्धता बोकेको अध्ययनरत् महिला र स्वयम् सेवा दिइरहेका शिक्षिका माथि सरकारले बर्षौसम्म उपेक्षा गरेपछि महिला सीप विकास केन्द्र , मकवानपुरको नेतृत्वमा गत २०६५ माघ १५ गतेदेखि माघ २२ गते सम्म जिल्ला केन्द्रि्रत आन्दोलन गरियो । माघ २२ गते हजारौं महिला सडकमा उत्रि गृहिणी शिक्षालाई सरकारी नीति भित्र पार , देशभर गृहिणी शिक्षा लागू गर । भन्ने बुलन्द नाराले सरकारलाई निर्ण्र्ाागर्न बाध्य बनायो । माघ २५ गते महिला सीप विकास केन्द्रको नेतृत्वमा ४१ जना महिलाको प्रतिनिधि मण्डलले महामहिम सम्माननीय राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र शिक्षामन्त्रीलाई भेटी गृहिणी शिक्षाको आवश्यकता र महत्व तथा समस्याको जानकारी गरेपछि तत्काल आन्दोलनलाई स्थगित गरियो ।

गत २०६६ साल बैशाखदेखि सरकारले यस कार्यक्रमलाई सम्बोधन गरी हाल मकवानपुर जिल्लामा अध्ययनरत महिलाहरुलाई पाठ्य सामग्री, शिक्षिकाहरुलाई ५० जना अध्ययनरत महिला बराबर वाषिर्क २६ हजार पारिश्रमिक र वाषिर्क २० हजार विद्यालयलाई शैक्षिक सामाग्री दिने निर्ण्र्ाााई कार्यन्वयन गरेको छ । यो अभियानलाई मकवानपुरे महिलाहरुमामात्र सीमित नगरी देशभरिका महिलाहरुको अवस्थालाई हेरी यो अभियानलाई देशव्यापी बनाउने लक्ष्यका साथ १७ वटा जिल्लामा कार्यक्रम शरु भइसकेको छ । एउटा महिला शिक्षित हुनु भनेको सिङ्गै त्यो घरपरिवार शिक्षित हुनु हो, शिक्षित आमाबाट शिक्षित समाजको निर्माण हुनेछ , त्यो समाज भनेको समतामूलक समाज हो जहाँ महिला हिंसा , सामाजिक विभेद, असमानता , जातीय र लिङ्गयि विभेद , हत्या , हिंसा र राजनैतिक तथा सामाजिक विकृतिको अन्त हुनेछ । सामाजिक, आर्थिक र राजनैतिक रुपान्तरणको पहिलो कडी भनेको महिला शिक्षित हुनु हो भन्ने निष्कर्षा हामी पुगेका छौँ । आदरणीय आमा , दिदीबहिनीहरु , आज जाजरकोट , रुकुम र डोल्पा जस्ता जिल्लामा फैलिएको झाडापखाला र हैजाको महामारी पनि त्यस भेगका महिला शिक्षित भइदिएको भए पानी उमालेर खाने , वातावरण सफा र स्वस्थ राख्नु पर्ने , दिशा पिसाब खुला रुपमा गर्न नहुने र नुन , चिनी, पानी , जीवनजलको विकल्प हो भन्ने ज्ञान भएको भए सामान्य कारणले मृत्युको शिकार हुनु पर्ने थिएन । स्वास्थ्य र सभ्य जीवनका लागि पनि शिक्षाको जरुरी छ । त्यसैले सम्पर्ूण्ा राजनैतिक पार्टर्ीी, आम नागरिक समाज र बुद्धिजीवीहरु, सामाजिक संघ संस्थाका अगुवाहरु र आम नागरीकलाई यस गृहिणी शिक्षाप्रति सकारात्मक भई आफ्ना छर छिमेकी परिवारलाई पढ्न अभ्रि्रेरित गरौं । हाम्रो आफ्नो प्रतिबद्धता र राम्रा कामका लागि सकारात्मक सोच ठूलो परिवर्तनको वाहक बन्न सक्नेछ । हाम्रा स्थानीय दबाव र प्रेरणाले सरकार स्पष्ट नीति बनाउन बाध्य हुनु पर्नेछ । गृहिणी शिक्षालाई नयाँ संविधामै लेखाउने महायज्ञमा हामी होमिएका छौ । हाम्रो यस आन्दोलनलाई थप उर्जा र प्रेरणा तथा सहयोग प्रदान गरिदिनु हुन हार्दिक अपिल गर्दछौं । सम्पर्ूण्ा आमा, दिदिबहिनीहरुलाई हामी सृष्टिका जननी हौं, हामीले अब शिक्षित हुनु पर्छ भन्दै यो शिक्षित महिला बन्ने शैक्षिक महायज्ञमा निरन्तर पढिदिनुस् भनी अपिल गर्दछौं ।

रीता खनाल अध्यक्ष महिला सीप विकास केन्द्र, मकवानपुर